Հոն սովորական - Кизил обыкновенный - Cornus Mas L.

Հայկական տարանունները` զողալենի, կռի, հուն, չուն: Հոնը Արևելքի և Կովկասի ժողովուրդների սննդային և դեղորայքային նշանակության պտուղներից է: Պտուղները լայնորեն օգտագործվում են սննդում` թարմ, չորացրած, պահածոյացրած վիճակում:

Չափազանց օգտակար են պտուղներից պատրաստած մուրաբաները, ջեմերը, օշարակները, ժելեները, պաստիլները, կոմպոտները, մարմելադները և ոչ ալկոհոլային ըմպելիքները: 

Հոնի մուգ կարմիր և թթվաքաղցր պտուղները հարուստ են շաքարներով (հիմնականում` գլուկոզա, ֆրուկտոզա), օրգանական թթուներով (խնձորաթթու), պեկտիններով, դաբաղային նյութերով: Պտուղները պարունակում են մինչև 130 մգ/% C վիտամին, 390 մգ/% P վիտամին, 363 մգ/% կալիում, 58 մգ/% կալցիում և այլն: 

Սովորաբար խորհուրդ է տրվում գնել հասուն, բայց ոչ փափկած պտուղները և պահել սառնարանում 10-12 օրից ոչ ավելի, անցքեր ունեցող պոլիէթիլենային պարկերում: Չհասունացած պտուղները, որոնք 3-5 օր տնային պայմաններում պահելիս հասունանում են, չունեն այն համային հատկանիշները, ինչպիսին ծառից հավաքած հասուն պտուղները: 

Կովկասյան խոհանոցում ընդունված է հոնի չհասունացած պտուղներից պատրաստել ձիթապտուղ հիշեցնող սննդատեսակ: Այդ նպատակով պտուղները եփում են աղաջրում` համեմելով դափնու և համեմի տերևներով, ապա ավելացնում բուսական յուղ:

 Օգտակար է նաև պտուղներից պատրաստված` վիտամիններով հարուստ լավաշը: Այդ նպատակով նախապես կորիզները հեռացրած պտուղները եփում են մինչև թանձր զանգված ստանալը, բարակ շերտով բացում հարթակի վրա և չորացնում բացօթյա կամ ջեռոցում` 60^oC ջերմաստիճանում: Լավաշը պարունակում է մինչև 40% շաքարներ և մեծ քանակությամբ վիտամիններ:

Հոնի պտուղների հյութը, ջրաթուրմը և մուրաբան արդյունավետ են բարձր ջերմաստիճանով ուղեկցվող վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ: Կոմպոտները և կիսելները ախորժաբեր են և աղիքներում կանխում են նեխման գործընթացները: 

Պտուղներից պատրաստված կոմպոտները և հյութերն օգտակար են նաև լուծերի դեպքում: Նույն նպատակով կարող է օգտագործվել չոր պտուղների ջրաթուրմը. մեկ ճաշի գդալ չոր պտուղներին ավելացնել մեկ բաժակ ջուր, եռացնել, ապա թրմել 8 ժամ: Խմել ուտելուց առաջ, 1/2 բաժակ, օրը 4 անգամ: 

Մանկական պրակտիկայում խորհուրդ է տրվում լուծերի ժամանակ թարմ պտուղներից եփած (3 ճաշի գդալը` մեկ բաժակ ջրում) կիսելը խմել ուտելուց առաջ, 1/3 բաժակ, օրը 3 անգամ:

Թարմ պտուղները, ինչպես և հյութը օգտակար են հիպերտոնիկների, աթերոսկլերոզով տառապողների համար, ինչպես նաև սակավարյունության, նյութափոխանակության խանգարումների, ավիտամինոզների ժամանակ:

 Հասուն և գերհասուն պտուղների թարմ հյութն օժտված Է տոնուսավորող և օրգանիզմն ամրապնդող հատկությամբ: Թարմ պտուղներում և հյութում պարունակվող վիտամինները (C, P, PP) պահպանում են արյունատար անոթների առաձգականությունը և փոքրացնում նրանց թափանցելիությունը: 

Ջրով նոսրացված պտուղների (1:1) հյութը խորհուրդ է տրվում շաքարային դիաբետով հիվանդներին (1/3-1/4 բաժակ, ուտելուց 30-40 րոպե առաջ):

Բուժական նշանակություն ունեն ոչ միայն հոնի պտուղները, այլև տերևները, որոնք ֆիտոնցիդների (բուսական հակաբիոտիկների) պարունակության շնորհիվ օժտված են հակամանրէային ակտիվությամբ, պարունակում են շաքարներ, դաբաղանյութեր, դառնանյութեր, C վիտամին և ֆլավոնոիդներ: Տերևների ջրաթուրմն ունի լեղամուղ, միզամուղ և արյան մեջ շաքարի մակարդակն իջեցնող հատկություններ. մեկ ճաշի գդալ տերևներին ավելացնում են մեկ բաժակ եռացրած ջուր և թրմում ջրաբաղնիքում` 15 րոպե: Հովացնելուց 45 րոպե հետո քամում են եռաշերտ թանզիֆով և ավելացնում այնքան եռացրած ջուր, մինչև հասնի բաժակի նախկին պարունակությանը: Խմում են 1/3 բաժակ, օրը 3 անգամ, ուտելուց առաջ:

Մեկընդմիշտ պետք է հիշել, որ հոնի թարմ պտուղները և հյութը խորհուրդ չեն տրվում ստամոքսահյութի բարձր թթվայնության ժամանակ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ